Beeldende kunstwerken in 'Vijftig'


(Elke afbeelding kan vergroot worden door erop te klikken.)

In de roman komt nogal wat plastische kunst ter sprake. Dit zijn de bijbehorende afbeeldingen, vergezeld van korte citaten.

  • "...het wolkendek dat als een doek van Van Ruisdael aan de hemel uitgespannen hangt..." (blz.36)
    JACOB VAN RUISDAEL, DE WINDMOLEN IN WIJK BIJ DUURSTEDE, ca.1670
    JACOB VAN RUISDAEL, GEZICHT OP HAARLEM UIT HET NOORDWESTEN, ca.1670
  • "...het onregelmatige dessin heeft iets van een abstracte Willem de Kooning..." (blz.42)
    WILLEM DE KOONING, ROZENVINGERIGE DAGERAAD IN LOUSE POINT, 1963
  • "...Een plaatje van dat schilderij hing boven zijn bed op zijn studentenkamer; tegen bezoekers legde hij uit dat het camp was..." (blz.48)
    RAFAËL, MADONNA VAN ALBA, 1510
  • "...je ziet zijn horlogeketting hangen, opgesierd met twee robijnrode bolletjes..." (blz.117)
    EMANUEL LEUTZE, WASHINGTON STEEKT DE DELAWARE OVER, 1851
  • "...onveranderlijk bezig haar werk van barmhartigheid ter benefice van haar verwekker te verrichten..." (blz.124)
    PETER PAUL RUBENS, SIMON EN PERO, ca.1630
  • "...van een afstand van 2 meter zou je zweren dat het een abstract schilderij is, op een afstand van 4 begin je dingen te herkennen..." (blz.216)
    CLAUDE MONET, JAPANSE BRUG, 1918-1924
  • "...twee geliefden die voor eeuwig en altijd elkaar aan het hart drukken, gevangen in één massief blok steen..." (blz.218)
    CONSTANTIN BRANCUSI (1876-1957), DE KUS
  • "...hoe vertwijfeld die sukkel de toeschouwer ook aankijkt, Esther zegt droogweg: Toch niet erg, voor een schilder?..." (blz.288)
    JOSHUA REYNOLDS, ZELFPORTRET ALS EEN DOVE MAN, ca.1775
  • "...Händel op hoge leeftijd, stekeblind..." (blz.288)
    THOMAS HUDSON, GEORG FRIEDRICH HÄNDEL, 1756
  • "...alsof hij zijn lippen veel te lang veel te ver opengesperd gehouden heeft..." (blz.380)
    EDVARD MUNCH, DE SCHREEUW, 1893
  • "...In de slaapkamer was een ingelijste reuzenaffiche zomaar pardoes, zonder aanwijsbare oorzaak, van de muur afgedonderd..." (blz.428)
    GUSTAV KLIMT, DE KUS, 1907-1908

En dan is er nog de hoogst particuliere verzameling prentbriefkaarten van Jan Cleyman: een imaginair museum van 'thoracaal vrouwelijk naakt'. Hieronder enkele tekstfragmenten, met illustraties.

  • "...De benedenhelft hoort bedekt te zijn, door een kledingstuk of welk ander middel ook, of hij moet buiten de rand van de afbeelding vallen..." (blz.126)
    HUGHIE LEE-SMITH, ZONDER TITEL, 1949
    GIOVAN BATTISTA MORONI, TUCCIA, ca.1555
    BARTHOLOMÄUS SPRANGER, MINERVA OVERWINT DE ONWETENDHEID, ca.1591
    ANTOINE WIERTZ, DE VERWACHTING, 1844
    KEES VAN DONGEN, VROUW MET TWEE HALSSNOEREN, ca.1910
    TAMARA DE LEMPICKA, SLAPEND MEISJE, ca.1930
  • "...zo'n venusberg leidt maar de aandacht af...” (blz.126)
    CARLA MARIA MAGGI, DE REPETITIE, 1936
    ZINAIDA SEREBRIAKOVA, NAAKT MET BOEK, 1940
    WILHELM TRÜBNER, SALOME, 1898
  • "...Hoe gekleder het model, hoe verbluffender de naaktheid van haar buste..." (blz.126)
    PETER LELY, PORTRET VAN MARGARETH HUGHES, ca.1670
    FRANTISEK A. JELINEK (1890-1977), BIJ HET TOILETMAKEN
    YURI KROTOV (1964- ), ZONDER TITEL
  • "...Het verdient zelfs aanbeveling dat ook één van de twee borsten nog, in haar geheel of voor een deel, onder textiel weggestopt zit of anderszins aan het oog wordt onttrokken of op z’n minst niet scherp is waar te nemen..." (blz.126-127)
    MARIE-GUILLEMINE BENOIST, ZWARTE VROUW, 1800
    ANTOINE WIERTZ, DE ROZENKNOP, 1864
    OMGEVING VAN JACQUES-LOUIS DAVID, PORTRET VAN EEN JONGE VROUW IN HET WIT, 1798
    NORMAN LINDSAY (1879-1969), PORTRET VAN NANCY
    TAMARA DE LEMPICKA, DE HERSTELLENDE, 1932
    JAN GOSSAERT, DANAE, 1527
  • "...Zijn wij bevoorrechte getuigen van een intiem moment, vraagt Cleyman zich af, of was dit destijds de gangbare dracht?..." (blz.127)
    ANONIEM (NAAR JEAN FOUQUET), AGNÈS SOREL, z.j.
  • "...een bakkersdochter die de bijslaap van de schilder was, heeft haar hele bovenlichaam zonder terughoudendheid ontbloot..." (blz.127)
    RAFAËL, LA FORNARINA, 1518
  • '...zonder haar schouders bloot te maken en ook niet lager dan nodig, of de situatie elk moment een eind kan nemen...' (blz.127)
    TINTORETTO, VROUW DIE HAAR BORSTEN TOONT, 1580
  • "...Dat zij zonder bemoeienis van een kwijlende mannelijke schilder zomaar uit eigen beweging hun prachtige prammen met de wereld hebben willen delen, Jan Cleyman kan er maar niet over uit..." (blz.128)
    SUZANNE VALADON, ZELFPORTRET, 1917
    DOROTHEA TANNING, ZELFPORTRET OP DERTIGJARIGE LEEFTIJD, 1942
    AMRITA SHER-GIL, ZELFPORTRET ALS TAHITIAANSE, 1934
    MARIE-GENEVIÈVE BOULIARD, ZELFPORTRET ALS ASPASIA, 1794
    SARAH GOODRIDGE, SCHOONHEID ONTHULD (ZELFPORTRET), 1828
    PAULA MODERSOHN-BECKER, ZELFPORTRET, 1906
  • "...met haar linkerhand weet ze op haar rechterheup nog net een stuk bont beet te pakken dat ze op het nippertje ook met haar rechterhand op haar linkerschouder tegen kan houden..." (blz.128)
    PETER PAUL RUBENS, HET PELSKEN, 1636
  • "...zes door elkaar gestapelde zuidvruchten in haar armen: twee citroenen, twee sinaasappels en haar eigen twee welgevormde pompelmoezen..." (blz.128)
    JULIO ROMERO DE TORRES, SINAASAPPELS EN CITROENEN, 1927
  • "...Eenzelfde bedrieglijke schikking van attributen vertoont een doek van Paul Gauguin..." (blz.128)
    PAUL GAUGUIN, TWEE TAHITIAANSE VROUWEN, 1899
  • "...laat nu toch, door een bijzonder gelukkig toeval, net op dat moment een bééld van een linkertiet uit haar goddelijke gewaad floepen..." (blz.128)
    LAURENT DE LA HYRE, ALLEGORIE VAN DE MUZIEK, 1649
  • "...Afgaand op haar gezichtje is zij nog een kind, ze probeert met haar mollige handjes haar allerminst kinderlijke boezem te bedekken, en godzijdank doet ze dat onbeholpen..." (blz.129)
    PIERRE-NARCISSE GUÉRIN, BUSTEPORTRET VAN EEN MEISJE, 1794
  • "...terwijl de huisvriend met zijn kop op haar dij ligt te suffen, heeft zij om onduidelijke redenen één borst uit haar zwavelgele ochtendjas gehaald..." (blz.129)
    LUCIAN FREUD, JONGE VROUW MET EEN WITTE HOND, 195O
  • "...Niet het bloot maar het ontbloten doet het hem..." (blz.129)
    FRANÇOIS MARTIN-KAVEL (1861-1931), JONGEDAME BEZIG ZICH UIT TE KLEDEN
  • "...dat het in een droombeeld krioelt van naakte boezems, so what, het tegendeel zou verbazen..." (blz.129)
    PAUL DELVAUX, DE SLAPENDE VENUS, 1943
    PAUL DELVAUX, DE PROCESSIE, 1939
    PAUL DELVAUX, DE STOET, 1963
    PAUL DELVAUX, HET SURREALISTISCHE AVONTUUR, 1937
  • "...haar machtigste wapen, en de enige bijzonderheid in die hele heksenketel waar Cleyman notitie van neemt, is haar van heldenmoed gezwollen boezem.." (blz.129-130)
    EUGÈNE DELACROIX, DE VRIJHEID LEIDT HET VOLK, 1830
  • "...een ander zou medelijden krijgen, maar evengoed ziet Jan Cleyman zich de ogen uit aan haar zachthuidige, bolronde, heel en al onbedekte borsten die, toegegeven, adorabel zijn..." (blz.130)
    LUCAS CRANACH DE JONGE (1515-1586), LUCRETIA
  • "...De hamvraag is: doen ze alsof of slapen ze werkelijk?..." (blz.130)
    LEON DE SMET, ROZE HARMONIE, 1912
    JOHANN BAPTIST REITER, SLUIMERENDE VROUW, 1849
    VERA ROCKLINE (1896-1934), GROTE ODALISK
    LUCIAN FREUD, ZWANGER MEISJE, 1960
  • "...Zij zou zich in principe 's nachts in haar slaap blootgewoeld kunnen hebben, maar in die onderstelling ligt ze er wel verdacht keurig bij..." (blz.130)
    NATALE SCHIAVONI, DE SLAAPSTER, 1820
  • "...Wie legt zich in hemelsnaam ter ruste met z'n truitje als een wurgkoord om z'n nek?..." (blz.130)
    EGON SCHIELE, LIGGEND HALFNAAKT, 1911
  • "...misschien staat de radio zacht te spelen, mogelijk hangt er een geur van verse bloemen in de kamer..." (blz.131)
    GEORGE MORREN, GILBERTE, 1941
  • "...Hoe dan ook dient zich hier een subtiel en godsonmogelijk te weerstaan geval van onfatsoen aan, dat niet genoeg geprezen kan worden..." (blz.131)
    THEO VAN RYSSELBERGHE, PAQUITA, 1926
  • "...Onder haar witte huid – haar borsten van een doorschijnender wit nog dan de rest van haar lijf – schemert hier en daar het tere blauw van haar aders..." (blz.131)
    GUSTAVE COURBET, DE VROUW IN DE GOLVEN, 1863
  • "...na een opwindende onenightstand verplicht ze hen gif in te nemen zodat ze hun doodsstrijd kan gadeslaan, verveeld, er zit ook zo weinig variatie in..." (blz.132)
    ALEXANDRE CABANEL, CLEOPATRA, 1887
  • "...waarna ze dat hoofd eraf houwt en het met onverholen plezier gaat staan vertrappelen..." (blz.132)
    PETER PAUL RUBENS, JUDITH MET HET HOOFD VAN HOLOFERNES, 1616
    AMBROSIUS BENSON, JUDITH MET HET HOOFD VAN HOLOFERNES, 1530
    JAN MASSIJS (ca.1509-1575), JUDITH
    PAUL ALBERT STECK, JUDITH, 1900
  • "...Waarop de sensuele Salome, altijd te vinden voor een joke, de onfortuinlijke Johannes bij zijn haren voor zich uit houdt en hem een tongkus geeft..." (blz.132)
    JULIO ROMERO DE TORRES, SALOME, 1917
    ÉDER GYULA, SALOME MET HET HOOFD VAN JOHANNES DE DOPER, 1907
    VERA WILLOUGHBY, SALOME, 1922
    HUGO KRAUS, SALOME, 1910
    VANIA ZOURAVLIOV, SALOME 3, z.j.
    DAVID GOODRICH (1962-2014), SALOME
  • "...de subcategorie zogende vrouwen. Meest madonna's die het Zoontje van God aanleggen..." (blz.132)
    JAN GOSSAERT (1478-1532), ZOGENDE MARIA 1
    ARTEMISIA GENTILESCHI, DE MAAGD ZOOGT HET KIND, 1618
    BERNARDO CAVALLINO, ZOGENDE MADONNA, 1650
  • "...al zit er ook een onnozel schaap tussen dat haar eigen vader voedert..." (blz.132)
    ADRIAEN VAN DER WERFF, SIMON EN PERO, 1708
    JULES LEFEBVRE, DE ROMEINSE NAASTENLIEFDE, 1863
    NAVOLGER VAN MATTIA PRETI (1613-1699), ROMEINSE CARITAS
  • "...De borst gereduceerd tot een instrument van voedselvoorziening, niet wezenlijk verschillend van een potje yoghurt, Cleyman kan niets bedenken dat fnuikender is voor de libido..." (blz.132)
    VINCENT SELLAER (1490-1564), ALLEGORIE VAN DE NAASTENLIEFDE
  • "...Zijn equivalent voor valium. Een brokje boter in zure saus..." (blz.226)
    ÉDOUARD MANET, BLONDINE MET NAAKTE BORSTEN, ca.1878
    JOHN WILLIAM GODWARD, MEISJE IN GELE DRAPERING, 1901
    ISAAC ISRAELS, VROUW VOOR DE 'ZONNEBLOEMEN' VAN VAN GOGH, 1917
    PETER PAUL RUBENS, SAMSON EN DELILA, 1609-1610
    ANTONIO CAPEL (1960- ), SILVIA
    GUILLAUME SEIGNAC (1870-1924), EENZAAMHEID
  • "...Ze heeft er zogezien al dik spijt van dat ze is komen poseren zonder vooraf te vragen of ze haar kleren aan mocht houden..." (p.243)
    FÉLICIEN ROPS, GOEDE WIL, 1889
  • "...De andere prentbriefkaarten stellen alweer van die stereotiepe bloeddorstige femmes fatales voor aan wie de collectiebeheerder zo de pest heeft..." (blz.243)
    "...Hij benijdt Medea, die het lef had haar jaloezie de vrije loop te laten en haar woede over de ontrouw van haar man efficiënt heeft weten te koelen door de kinderen die ze bij hem had te kelen..." (blz.338)

    OMGEVING VAN VINCENT SELLAER (1490-1564), JUDITH
    MAX OPPENHEIMER, SALOME, 1913
    EUGÈNE DELACROIX, WOEDENDE MEDEA, ca.1838
  • "...Jo maakt zich sterk dat Jan in die onoverzienbare collectie blote borsten van hem dit ene garnituur wel niet zal missen..." (blz.400)
    VERA ROCKLINE (1896-1934), DUTTEND NAAKT